Context

In België geeft meer dan één op vier personen (28,5% in 2013) van 15 jaar en ouder aan dat hij/zij lijdt aan tenminste één chronische ziekte en meer dan 1 op de 3 personen van 65 jaar en ouder minstens twee belangrijke chronische aandoeningen (Gezondheidsenquête 2013). In Europa vormen chronische ziekten de belangrijkste doodsoorzaak, meer dan 80% van alle sterfte is te wijten aan chronische ziekten en 70 a 80% van het gezondheidszorgbudget gaat naar chronische ziekten. (European Observatory on Health Systems and Policies 2010 en The 2012 Ageing Report)

Chronische ziekten worden gedefinieerd als ‘langdurige aandoeningen met een meestal langzame progressie’ (WHO definitie). Onder deze brede definitie vallen niet alleen hart- en vaatziekten, diabetes, kanker, longziekten, sommige auto-immuunziekten, maar ook neurodegeneratieve aandoeningen zoals dementie of Parkinson, personen met een handicap die recurrent nood aan zorg hebben en diverse mentale ziektebeelden. De prevalentie neemt toe niet alleen door de toegenomen levensverwachting en de vergrijzing, maar ook door sommige ongunstige leefstijlen: voeding, tabak, alcoholconsumptie, sedentarisme….

Chronische aandoeningen brengen gevolgen met zich mee voor het dagelijks functioneren en dus de kwaliteit van leven. Ze worden vaak gekenmerkt door multimorbiditeit (meerdere ziektebeelden tegelijkertijd) en kunnen samengaan met bijkomende kwetsbaarheid, zoals invaliditeit, inkomensverlies en beperkingen om deel te nemen aan het sociale leven. Een persoon met een chronische aandoening behoeften die niet louter medisch zijn, maar ook psychologisch, sociaal en spiritueel van aard zijn.

Het merendeel van personen met een chronische aandoening is in staat om zelf zijn ziekte en de impact op het dagelijkse leven te beheren. Anderen kampen echter met complexe situaties, waarbij er nood kan zijn aan extra coördinatie van alle medische, paramedische en welzijnszorg.

Gezondheidszorg georiënteerd per ziektebeeld voldoet dus niet. Er is een paradigmashift nodig binnen het gezondheidsbeleid:

  • naar een zorg die vertrekt vanuit de capaciteiten en doelstellingen van de patiënt
  • waar versnippering van de zorg voorkomen wordt
  • met een belangrijke rol voor preventie in een proactieve populatiegerichte aanpak voor de bevolking op zijn geheel

Ook op internationaal niveau, zowel bij de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) als de Europese instellingen, erkent men dat er nood is aan een nieuwe aanpak. De aanbevelingen en de evoluties brengen ons bij de nood aan integratie, waarbij diverse zorgactoren en systemen op een gecoördineerde manier samenwerken en waar de patiënt centraal staat. Coördinatie en samenwerking rond de chronisch zieke moeten een kader creëren waarin medische en paramedische zorg hun plaats kunnen vinden en ondersteund worden door een gunstige werkcontext.

Ons gezondheidszorgsysteem heeft nood aan veranderingen om performantere antwoorden te geven op de toekomstige uitdagingen: toename van chronisch zieken, toename van complexe multimorbiditeit, toename van de kost en beperkte middelen. Het is belangrijk om de noodzakelijke veranderingen te realiseren in nauw overleg met de patiënt, het werkterrein en alle andere belanghebbenden, maar ook met de verschillende beleidsniveaus en overheden. Op elk niveau moet dan ook gekeken worden hoe elkaars acties geïntegreerd kunnen worden.